"Łączy nas…Rozmowa" o tym, co naprawdę ważne

W Polsce co roku organizowanych jest bardzo wiele festiwali literackich, dlatego tak trudno wybrać te, na które warto się udać. Chyba że mieszka się na cudownym Podkarpaciu, gdzie przedstawicielki Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Rzeszowie  Katarzyna Buczek, Marcelina Janisz, Małgorzata Lis i Magdalena Głuczkowska organizują kolejną edycję Festiwalu Literackiego Łączy nas bajka, na którym po prostu warto być zwłaszcza, jeżeli interesujecie się wartościową literaturą dla dzieci i młodzieży i macie głęboką świadomość, że dobrze dobrana książka może być nie tylko świetną rozrywką, ale także doskonałym przyczynkiem do głębokiej rozmowy i budowania ciepłej więzi z młodym człowiekiem. Ja postanowiłam wybrać się na konferencję otwierającą tegoroczny festiwal pod wiele znaczącym tytułem Łączy nas…Rozmowa.

 

Wydarzenie rozpoczęło się od przywitania zebranych gości i wyświetlenia krótkiego, ale niezwykle poruszającego filmu o idei i historii Festiwalu Literackiego Łączy nas bajka. Ujmujący głos Mateusza Świstaka przeprowadził widzów przez niezwykłe kadry dokumentujące poprzednie lata. Było na nich sporo śmiechu, dziecięcej radości i zabawy, ale też kilka łez wzruszenia. W teatrze Maska w Rzeszowie zabrakło, bowiem Katarzyny Stoparczyk, której zadedykowano tegoroczną edycję festiwalu. Trudno było oprzeć się wrażeniu, że duch idei tej niezwykłej osoby, która umiała jak nikt inny słuchać i oddawać głos dzieciom, był wśród nas obecny. Może o tym świadczyć dość nietypowy zbieg okoliczności. Tego dnia pani Katarzyna została wspomniana dokładnie dwa razy. Na wspomnianym już filmie (który dzięki uprzejmości Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Rzeszowie możecie obejrzeć poniżej) oraz podczas prelekcji Przemka Staronia, która niejako domykała część stricte konferencyjną tego wydarzenia. Muszę przyznać, że gdy odkryłam zbieżność tych chwil, pomyślałam, że choć niektórych ludzi już z nami nie ma, to jednak ich obecność wciąż może być widoczna w tym, co przekazali od siebie światu.

 

 

Pierwszą prelegentką tego dnia była Joanna Piekarska z Polskiej Sekcji IBBY, która mówiła m.in., o roli czytania w budowaniu więzi. Muszę przyznać, że przed konferencją Łączy nas…Rozmowa wydawało mi się, że to będzie dla mnie najmniej interesujący punkt harmonogramu tego dnia, jednak to właśnie ta prelekcja wywołała wśród publiczności ogromne pole do dyskusji. Wszystko za sprawą „rozebrania” bajki o Czerwonym Kapturku, a dokładnie ukazania jej oddziaływania na budowanie schematów zachowań społecznych. Oczywiście, nie jest żadną tajemnicą, że najsłynniejsze baśnie wywodzące się bezpośrednio z podań ludowych, nie były dedykowane dzieciom, a Czerwony Kapturek w swej pierwotnej wersji, wcale nie jest wyjątkiem od tej reguły. Sęk w tym, że zarówno ja, jak również zapewne większość osób obecnych na widowni, jesteśmy przyzwyczajeni do bardzo powierzchownego odbioru tej historii. Odkrywanie kolejnych warstw przekazu było dla mnie jako słuchaczki, nieco traumatycznym, ale także otwierającym doświadczeniem. I pomyśleć, że wszystko rozpoczęło się od omówienia słynnej ilustracji autorstwa Gustave’a Doré i na pozór dość prostego pytania: „Jak państwo myślą, jakie emocje wyraża na tym obrazku Czerwony Kapturek?”.

 

Ilustracja Gustave’a Doré do Czerwonego Kapturka. 

 (źródło Biblioteka Narodowa, Domena publiczna, Link)

 

 

A skoro mówimy o emocjach, czas wspomnieć kilka słów o prelekcji Książki włączające, czyli potrzebujemy bohaterów podobnych do nas. O ukazywaniu neuroatypowości w powieściach YA i literaturze młodzieżowej oraz dziecięcej. To ten punkt programu konferencji Łączy nas…Rozmowa, wraz z późniejszym przemówieniem Przemka Staronia był jednym z głównych powodów mojego przyjazdu do Rzeszowa. Jako działaczka społeczna, zajmująca się przeciwdziałaniem wszelkim formom wykluczenia, byłam bardzo ciekawa jak Aneta Korycińska (znana w sieci jako Baba od polskiego) oraz Marta Lipczyńska-Gil przedstawią aspekt neuroróźnorodności tak, by nie przeciążyć odbiorców, a równocześnie zostawić ich z pewną dawką wiedzy, którą będą mogli wykorzystać podczas rozmów z młodzieżą. Pod tym względem byłam usatysfakcjonowana wartością merytoryczną tej prelekcji. Nie zabrakło nawiązań zarówno do klasycznej jak i współczesnej literatury dziecięco-młodzieżowej podejmującej temat różnorodności w szerokim kontekście, a także przykładów zaczerpniętych z osobistego bogatego doświadczenia obu prelegentek.

 

O sile przekazu słów obu pań mogłam przekonać się wręcz empirycznie. Jako osoba z widoczną niepełnosprawnością, dość często zauważam reakcje otoczenia na mój widok. Przyzwyczaiłam się już do tego, że u niektórych osób wzbudzam po prostu poczucie niepewności jak mają na mnie zareagować. Było czymś naprawdę budującym widzieć, jak osoby, które przed prelekcją o literaturze włączającej mijały mnie bez słowa, tuż po niej miały odwagę przez moment na mnie spojrzeć z życzliwym uśmiechem lub po prostu zapytać, czy mogą obok mnie przejść. Zdaję sobie sprawę, iż z perspektywy osoby w pełni sprawnej takie reakcje mogą być mało znaczącym gestem, ale dla mnie są jasnym i namacalnym dowodem, że lęk przed wszelkimi formami odmienności można przełamywać za pomocą rzetelnej, mądrej i empatycznej edukacji nie tylko dzieci i młodzieży, ale także osób dorosłych. W tym miejscu warto wspomnieć, że konferencja była połączona z prezentacją asortymentu wydawnictw Literatura, Mamania oraz Zakamarki, które przez organizatorki festiwalu nie zostały wybrane przypadkowo. Idea włączania była bardzo obecna zarówno na scenie jak również w każdym aspekcie organizacji wydarzenia.

 

W rozmowie z Przemkiem Staroniem 

Edukacja i uświadamianie mechanizmów rządzących światem social mediów są kluczowe w kontekście przeciwdziałania zjawisku hejtu i nietolerancji zarówno w przestrzeni internetowej jak i poza nią, co podkreślał w swojej prelekcji Hejt – niewidzialna przemoc. Tworzenie świadomości o mocy słów poprzez literaturę, psycholog, nauczyciel, autor serii Szkoła bohaterek i bohaterów promotor mądrej i empatycznej literatury i laureat wielu nagród Przemek Staroń. Dobrze dobrane książki są doskonałym źródłem wiedzy, lecz zanim po nie sięgniemy, warto się zastanowić, czy naprawdę wiemy, czym jest hejt w jego różnych - nie zawsze od razu oczywistych – odcieniach. Nauczyciel Roku 2018 w swoim przemówieniu skupił się właśnie na pokazaniu, czym jest niewidoczna i cicha przemoc słowna albo niewerbalna, która nie składa się z wulgaryzmów i grubiaństwa, lecz przykrych słów skrytych pod płaszczykiem fałszywej uprzejmości lub mikrogestów niezrozumienia. Myślę, że największym walorem tej prelekcji były nie tylko świetne przykłady takich zachowań zaczerpniętych wprost z życia codziennego podpartych rzetelną wiedzą naukową, ale też przesłanie, z którym Przemysław Staroń zostawił swoich odbiorców. Jestem niemal pewna, że wszystkie osoby, które do tego punktu programu konferencji Łączy nas… Rozmowa zasiedli z myślą, że w końcu dowiedzą się jak zwalczać hejt wśród młodzieży, po jego zakończeniu zostali raczej z pytaniem jak oni sami, dzięki swoim reakcjom, mogą świadomie nie rozsiewać go wokół siebie. Warto pamiętać, że młodzież uczy się poprzez naśladowanie zachowań dorosłych, dlatego tak ważne jest, by prawdziwa zmiana zaczynała się od nas samych.

 

Z twórczyniami Festiwalu Literackiego Łączy nas bajka

To, że życie młodych ludzi nie jest łatwe, a niezauważony hejt może prowadzić do tragicznych skutków, doskonale pokazał spektakl Kije i kamienie w wykonaniu nastoletnich aktorów z Akademii Artysta. Przedstawienie było niezwykle dojmującym doświadczeniem dla wszystkich osób obecnych na widowni w rzeszowskim teatrze Maska, gdyż mówiło o bardzo powszechnym problemie, który może dotknąć każdego ucznia lub uczennicy bez względu na status majątkowy lub pochodzenie. Głęboka wymowa tej historii ukazana oczami młodego pokolenia, nie mogła zostawić żadnego widza obojętnym, dlatego tak ważna była późniejsza dyskusja odtwórców i odtwórczyń głównych ról z przedstawicielem Fundacji Pro-Fil i psychologiem Przemysławem Chruścielem. Wydaje mi się, że ta rozmowa była dużo cenniejsza dla dorosłych widzów, którzy kończyli ten dzień festiwalu Łączy nas bajka z bolesną świadomością, że wystarczy jedna chwila, by młody człowiek stracił grunt pod nogami i to naszym zadaniem jest w porę zauważyć zagrożenie i mu przeciwdziałać.

 

Ze swojej strony z całego serca dziękuję organizatorkom konferencji Łączy nas…Rozmowa z Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Rzeszowie za ogrom empatii, wsparcia logistycznego oraz możliwość wykorzystania materiałów promocyjnych. Uczestnictwo w tak wspaniałym wydarzeniu było dla mnie przyjemnością i prawdziwym zaszczytem. Mam nadzieję, że do zobaczenia za rok przy okazji kolejnej odsłony festiwalu Łączy nas bajka.